Nhiều khó khăn để giải quyết vấn đề sinh viên thất nghiệp khi ra trường

"Không thể giải quyết dứt điểm tình trạng cử nhân thất nghiệp trong ngày một ngày hai, mà còn phụ thuộc vào tình hình kinh tế phát triển ra sao." – GS Đào Trọng Thi, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội.

Trong những năm gần đây số lượng tuyển sinh đại học không tăng và hiện nay đã bỏ chỉ tiêu tuyển sinh mỗi năm tăng bao nhiêu rồi. Khi con số tuyển sinh không tăng sẽ không làm thay đổi số sinh viên tốt nghiệp không có việc làm. Mặt khác, số sinh viên tốt nghiệp không có việc làm có khi đã tích tụ từ nhiều năm trước dồn lại, làm "căng" hơn nhu cầu việc làm cho sinh viên mới ra trường.

​Sinh viên chấp nhận rủi ro khi tìm việc làm thêm - minh họa

Nguyên nhân từ phía giáo dục, việc mở rộng quy mô đào tạo lại là nguyên nhân dẫn tới hiện trạng sinh viên thất nghiệp. Thay vì mở rộng trang thiết bị giảng dạy, thực hành, sách khoa học… thì nhiều trường hướng mở thêm ngành, thêm chỉ tiêu. Sinh viên ra trường số lượng lớn tự họ đang cạnh tranh nhau về việc làm…

Nhiều sinh viên ra trường không xin được việc làm, hoặc có việc làm nhưng không ổn định, hoặc làm trái ngành dẫn đến tâm lý chán nản. Hiện nay có một phận không nhỏ đang chuyển sang học học văn bằng 2 mầm non, hoặc văn bằng 2 đại học xây dựng, hoặc một số ngành khác để có cơ hội việc làm tốt hơn gây lãng phí tiền bạc cho bản thân và gia đình, xã hội

Nếu xuất phát từ nguyên nhân KT-XH thì không còn cách nào khác phải tìm cách để kinh tế phát triển lên, có như vậy mới tạo ra nhiều việc làm. Bên cạnh đó, ngành giáo dục phải làm tốt việc đào tạo theo quy hoạch nguồn nhân lực của quốc gia. Quy hoạch đó không phải chỉ quy mô, mà còn cơ cấu trình độ, ngành nghề, vùng miền.

Quan trọng hơn nữa là phân bổ ngành nghề phải phù hợp, vì có những ngành nghề thiếu người, lại ngành có nghề thừa người, thậm chí trong một ngành nghề, có ngành nghề thiếu trình độ này, ngành nghề khác lại thừa trình độ khác. Khi học sinh luôn muốn học các khối ngành kinh tế thì nhiều ngành nghề du lịch, kỹ thuật…được đào tại các trường học trung cấp các bạn lại e ngại.  Chẳng hạn như giáo viên trung học phổ thông thì thừa, còn tiểu học lại thiếu, mầm non thì rất thiếu, trong khi có thể dễ dàng đăng ký một khóa học trung cấp mầm non. Hay cơ cấu vùng miền cũng thế khi ở những vùng miền khó khăn, sinh viên ra trường chỉ muốn ở lại thành phố. Chúng ta cần phải có quy hoạch chi tiết như vậy mới mong giải quyết được tình trạng sinh viên ra trường thất nghiệp.

Đây là vấn đề khó, chắc phải từ từ, làm từng bước chứ không thể làm ngay được. Có rất nhiều tiêu chí để bảo đảm chất lượng nguồn nhân lực, nhưng Bộ GD&ĐT mới chỉ lấy 2 tiêu chí: số lượng giảng viên/sinh viên và cơ sở vật chất. Tuy nhiên, tôi đã lưu ý, ít nhất phải có tiêu chí thứ 3 là tỷ suất đầu tư cho một sinh viên. Nếu tỷ suất đầu tư quá thấp thì làm sao bảo đảm chất lượng? Trước mắt ít nhất phải có 3 tiêu chí đó thì vấn đề thất nghiệp của sinh viên mới có lối đi mở được.